News

लकडाउनअघि विदेशी लगानी १३४ प्रतिशत बढ्यो

April 24, 2020

यज्ञ बञ्जाडे, कान्तिपुर, बैशाख १२, २०७७ 

एफडीआई कम आउँछ, आएको भन्दा बढी रकम लाभांशबापत बाहिरिन्छ

आठ महिनामा साढे १५ अर्ब

काठमाडौँ — विश्वभर महामारीका रूपमा फैलिएको कोरोना (कोभिड–१९) ले नेपाल आउने विदेशी लगानी प्रभावित हुने प्रक्षेपण भइरहँदा गत फागुनमा भने प्रत्यक्ष विदेशी (एफडीआई) लगानी १ सय ३४ प्रतिशत बढेको छ । ०७६ फागुनसम्म १५ अर्ब ६१ करोड १६ लाख रुपैयाँ एफडीआई भित्रिएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । ०७५ फागुनसम्म ६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ विदेशी लगानी भित्रिएको थियो ।

गत फागुनसम्मको एफडीआई गत आवको तुलनामा बढी हो । गत आवमा त्यस्तो लगानी १३ अर्ब ६ करोड आएको थियो । अघिल्लो आवका सबै महिना उच्च दरले बढेको विदेशी लगानी गत वर्षभर घट्यो । चालु आवको सुरुदेखि नै उच्च दरले बढिरहे पनि बाँकी महिनामा विदेशी लगानी घट्ने सम्भावना अझ बढी रहेको अर्थविद्हरू बताउँछन् । कोभिड–१९ ले विश्वका प्रायः राष्ट्र प्रभावित भइरहेकाले चालु आवका बाँकी महिनामा धेरै विदेशी लगानीको आस गर्न नहुने उनीहरूको भनाइ छ ।

‘म त खासै आशावादी छैन,’ अर्थविद् केशव आचार्यले भने, ‘यहाँ विदेशी लगानी ल्याउन प्रक्रिया थालेका लगानीकर्ताको राष्ट्रमा पनि कोरोना प्रभाव व्यापक छ । यस्तो अवस्थामा उनीहरूले कसरी लगानी विस्तार गर्न सक्लान् ।’ ती लगानीकर्ताले आफ्नो राष्ट्रमा लगानीको राम्रो अवसर पाए तत्कालका लागि विदेशी लगानी रोकिन सक्ने उनको भनाइ छ । तत्कालको कोरोना असरलाई बिर्सने हो भने पनि नेपालमा धेरै विदेशी लगानी भित्र्याउन सरकारले गरेका काम पर्याप्त नभएको उनले बताए । ‘सरकारले केही नीतिगत सुधार गरेको छ । तर व्यवहारमा केही सुधार भएन,’ उनले भने, ‘एकद्वार नीति बनाउने भन्दै उद्योग विभागमा एक निकाय थपियो । तर त्यहाँ अत्यावश्यक पूर्वाधार पनि छैन । त्यस्तो ठाउँबाट के धेरै सुविधा आस गर्नु ?’

चालु आवका बाँकी महिनामा विदेशी लगानी पनि दबाबमा पर्ने राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरू पनि बताउँछन् । गत फागुनसम्म रेमिट्यान्स र विदेशी लगानीको आप्रवाह राम्रो भए पनि अब घट्ने उनीहरूको प्रक्षेपण छ । यद्यपि नेपाल भित्रिने विदेशी लगानीभन्दा धेरै रकम ती लगानीको लाभांशबापत बाहिरिँदै आएको छ । पछिल्ला एक दशकको तथ्यांकले पनि त्यही देखाउँछ ।

गत आवमा विदेशी लगानीको लाभांशबापत २८ अर्ब रुपैयाँ मुलुकबाट बाहिरियो । सो अवधिमा १३ अर्ब रुपैयाँ मात्र विदेशी लगानी आएको थियो । पछिल्ला वर्षमा विदेशी लगानीको यस्तै प्रवृत्ति बढ्दो छ । ०६६/६७ देखि ०७५/७६ सम्मको १० वर्षमा ८५ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ कुल विदेशी लगानी नेपाल भित्रिएकामा लाभांश शीर्षकमा १ खर्ब ४ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार विदेशी लगानीको लभांशबापत नेपालबाट हरेक वर्ष औसत साढे १० अर्ब रुपैयाँ बाहिरिने गरेको छ । लगानी भने औसतमा साढे ८ अर्ब आएको देखिन्छ । विदेशी लगानी बढाउन अनेक प्रयास भए पनि अपेक्षित रूपमा सफल हुन नसकेको तथ्यांकले देखाउँछन् ।

एफडीआईमध्ये सबैभन्दा धेरै औद्योगिक क्षेत्रमा आएको छ । यो क्षेत्रमा सिमेन्ट, जलविद्युत्लगायतमा धेरै लगानी आएको देखिन्छ । लगानीमा रहेको पुँजी हेर्दा सबैभन्दा धेरै लगानी ट्याक्स हेभन मानिने ‘वेस्ट इन्डिज’ राष्ट्रबाट आएको छ ।

प्रतिबद्धताभन्दा कम

गएको एक दशकमा नेपाल आएको विदेशी लगानी सोही अवधिको प्रतिबद्धताभन्दा थोरै हो । यसले विदेशी लगानी प्रतिबद्धताअनुसार आएको छैन भन्ने देखाउँछ । आव ०६६/६७ मा लगानीकर्ताले ९ अर्ब रुपैयाँ विदेशी लगानी प्रतिबद्धता गरेका थिए । सो वर्ष २ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ मात्र लगानी भित्रियो । प्रायः वर्षमा प्रतिबद्धताभन्दा कम मात्र लगानी आएको छ ।

आव ०७४/७५ मा ५५ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ लगानी प्रतिबद्धता भएकामा १७ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ मात्र आएको छ । यसैगरी, आव ०७५/७६ मा २५ अर्ब ४८ करोड लगानी प्रतिबद्धता रहेकामा करिब आधा मात्र लगानी भित्रिएको सरकारी तथ्यांक छ ।

स्रोत: https://ekantipur.com/business/2020/04/24/158769575942247902.html